Để công chúng yêu mê, diễn viên phải diễn đến tận… đáy chữ, diễn ăn rơ với thông điệp kịch bản, nếu không thì nhà văn viết kịch bản cho ai? Khi ướm vào những kịch bản có giá trị văn học, có giá trị sân khấu lớn mới thấy sự kề cận của những đạo diễn, sự kề cận của những diễn viên, nghệ sĩ còn nhiều hẫng hụt, như là chân quá nhỏ mà đi đôi giày quá đỗi
Là nhà thơ có trực giác mạnh nên bao giờ Lưu Quang Vũ cũng có cái nhìn nhân từ, ấm áp, cảm thông, bên cạnh một cái nhìn dân chủ, mang tính khôi hài, chế giễu và phản biện. Tác giả được Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam và Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch chọn ở đây là Lưu Quang Vũ, người đã từng là "hiện tượng sân khấu" thời kỳ đổi mới, đã từng “kéo” hàng triệu người xem đến sàn diễn, ngay từ những năm 1970-1980.
Là một nhà thơ tài năng thực thụ và cuộc sống riêng trải qua quá nhiều thăng trầm, ở Lưu Quang Vũ sớm hình thành một thứ trực giác thi ca cực kỳ toàn và bén nhạy.
Bằng trái tim của một thi sĩ, ông có tài nhìn thấu tận đáy vấn đề, nhìn thấu những xung đột trong tầng lớp để rồi mau chóng nắm bắt bản tính và đưa thẳng vào kịch bản sân khấu, vốn là nơi chứa đựng cao nhất những khả năng phát ngôn, bình luận trực tiếp và những suy tư đau đáu về nhân sinh, tầng lớp luôn đặt ra trong sự phức tạp, bộn bề đau thương và nặng nhọc tìm đường phát triển của tầng lớp Việt Nam hiện đại.
25 năm sau ngày ông mất, chưa tác giả sàn diễn nào làm được điều đó. Và cho nên, những vấn đề triết học nhân sinh lớn lao, day dứt từ từng lớp Việt Nam đương đại do Lưu Quang Vũ phát hiện đã được cất cánh từ những kịch bản tưởng chừng chỉ nóng nực trong tính thời sự của nó, để bay cao trên đôi cánh triết lý như “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” hoặc “ Ông vua hóa hổ”.
Chính do vậy, trong hầu như các vở kịch của Lưu Quang Vũ, đều hiện diện hoặc đều lắng sâu một nỗi đau nhằm nhè ý trung nhân.
Kịch bản có thể phải xếp đặt lại, phải dùng dụng cụ này khác để dàn dựng, song, xin đừng làm sai lạc, đừng thêm nếm vô lối, đừng vẽ rắn thêm chân, để mọi xử lý đạo diễn và diễn xuất sàn diễn phải thật nhuyễn, không sống sượng.
Nhân dân-hình tượng lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ Sau đúng 25 năm, khán giả Thủ đô mới được sống lại khoảng thời kì mà đêm nào sân khấu kịch cũng sáng đèn và đông nghịt người xem.
Vấn đề đặt ra là, trong thời kì diễn ra liên hoan vé được phát miễn phí, nếu phải bỏ tiền mua vé, liệu các vở kịch của Lưu Quang Vũ có vấn được nhiều khán giả đến vậy không? NSƯT Chí Trung tự tín trả lời: “Với hiệu ứng như thế này, với sự quan tâm về anh Vũ tốt như thế này, thì tôi đảm bảo 70% lượng khán giả đến xem sẽ bỏ tiền mua vé”.
Bởi thế, những vấn đề ông phát hiện về hình tượng dân chúng, bao giờ cũng mang tính thời sự mạnh, đúng với thời khắc lịch sử.
Quả thật, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ đã đớn đau thật sự, đau đến tận tâm thuật, với nỗi đau của quần chúng, nhân loại…Bởi vậy, những vấn đề ông đặt ra là những bức xúc và nhức nhối tồn tại xuyên suốt từ tuổi từng lớp này sang tuổi từng lớp khác, từ không gian này sang không gian khác, thậm chí xuyên thời kì như những lời dự báo, những tiên cảm.
Có lẽ, khoảng trống về kịch bản mà Lưu Quang Vũ để lại vẫn chưa thể lấp đầy. Hoặc chúng được khởi đầu từ thời sự mà có thể chạm tới cái vĩnh cửu. Khi đụng đến những kịch bản sân khấu có giá trị đã được định vị thì mới thấy, đó là điều đáng báo động về đào tạo sân khấu
Cảnh trong vở 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' của hí trường Kịch Việt Nam. Công chúng cũng cho thấy, họ không hề thơ ơ, quay lưng với sân khấu.
Đây rõ ràng là một luồng sinh khí mới cho sân khấu phía Bắc. Một tuần liền, ngày hai buổi, ở đâu có kịch Lưu Quang Vũ ở đó rạp chật ních người xem, thậm chí có những hôm khán giả phải đứng xem từ ngoài hiên. Trong 10 năm đỉnh cao, Lưu Quang Vũ cho ra đời 50 vở kịch, con số khiến nhiều người ngỡ ngàng, phải dùng đến hai từ “kỷ lục”. Công chúng không hề thờ ơ với sàn diễn Một trong những mục đích mà liên hoan các tác phẩm của tác giả Lưu Quang Vũ hướng tới là tạo làn sóng mới cho sân khấu Việt Nam, để lấy lại sức xem, cũng như giúp các thành phần sáng tạo sân khấu, từ tác giả đến đạo diễn, diễn viên, họa sĩ, nhạc sĩ và cả công chúng xem kịch… có những bài học kinh nghiệm về mọi bình diện sàn diễn, nhất là về kinh nghiệm viết kịch… từ Lưu Quang Vũ.
Vì vậy, hình tượng sân khấu lớn nhất trong kịch Lưu Quang Vũ chính là dân chúng: Người làm vườn, người cắt tóc, anh lính, những bé Tí, bé Tị, Sila, anh hàng thịt, nhà giáo nghèo, em bé bán báo, em bé mồ côi mẹ, những nàng dâu hiếu hạnh, người vợ thủy chung, người mẹ đôn hậu…, với những thân phận và cảnh ngộ rất bình dân, thông thường trong xã hội.
Chưa đến giờ diễn nhưng rạp đã kín chỗ Khi trông coi và phát hiện những vấn đề từ các nhân vật khôn cùng bình dị này, Lưu Quang Vũ đã nhìn rất tinh tế và tránh cái nhìn đơn điệu một chiều. Người dân nghĩ gì về thể chế, về những bất ổn trong quản lý xã hội, trong đạo đức kỷ cương xã hội đang bị phai hóa và cách hành xử của cơ quan hành pháp với nhân dân nên như thế nào để không xảy ra những thảm kịch từng lớp, như trong kịch bản “Lời thề thứ 9”, “Ai là thủ phạm”, “Vụ án 2000 ngày”, “Mùa hạ cuối cùng”.
Theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, Lưu Quang Vũ là một hiện tượng sàn diễn bật sáng rõ ràng của thời kỳ đổi mới.
Vấn đề thiếu hụt đạo diễn, thiếu hụt nhân tài diễn viên là có thật. Bây chừ, đôi khi diễn viên phải bằng thủ pháp, phải cố, phải gượng… ông Trương Nhuận phân vua. Cảnh trong vở "Ông không phải là bố tôi" của hí viện Kịch Hà Nội.
Minh chứng mới nhất là tối 8-9, thời khắc liên hoan chưa bắt đầu, rạp hát tuổi xanh diễn vở “Mùa hạ cuối cùng” khán giả đến xem được nửa rạp, vé là do khán giả bỏ tiền mua, ông Trương Nhuận, Giám đốc rạp hát tuổi xanh cho biết. Phải chăng chúng ta vẫn thiếu những đạo diễn trẻ thật nhân tài, hiếm hoi diễn viên ngôi sao? Đạo diễn xử lý như thế nào để vẫn sát với tư tưởng của kịch bản nhưng lại không cần sát sao từng chi tiết đến mức nô lệ vào kịch bản
Thời kỳ đó, nếu không có đổi mới chung trên mọi bình diện văn học nghệ thuật, thì không có đổi mới về kịch bản văn chương, như một khâu cần yếu nhất dành cho sáng tạo vở diễn sàn diễn. Bài và ảnh: MINH NHÃ. Trong khi Chí Trung, Đức Hải, Lan Hương ngày xưa đóng vở này vào đúng độ tuổi của mình nên có sự cảm thông, san sẻ, hóa thân vào nhân vật rất dễ đẹp về hình thể và hay về diễn xuất.
Các Nhà hát dù tự bỏ tiền dựng vở, kinh phí đi lại, ăn ở trong thời gian diễn ra liên hoan, nhưng đều rất náo nức dự.
Những ngày diễn ra liên hoan này, sau 25 năm ngày mất của Lưu Quang Vũ, phòng khán giả các rạp Đại Nam, Công Nhân, Nhà hát tuổi xanh lúc nào cũng chật cứng. Bằng chứng chính là những suất diễn đông nghịt khán giả.
Cũng theo nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, các nhân vật mà Lưu Quang Vũ yêu mến nhất, tha thiết nhất trong những kịch bản văn chương của ông chính là những người dân thường ngày trong tầng lớp Việt Nam hiện đại, nhất là trong thời kỳ đổi mới.
Chả hạn, khi cần diễn viên đóng vai Châu trong “Mùa hạ cuối cùng”, hí viện Tuổi trẻ phải hài lòng chọn Tùng Linh. Đừng hy vọng cái tác động hình thể (thân xác) của diễn viên, vốn chỉ nhằm gây tác động về "phần nhìn" tới người xem, sẽ khiến người ta nhớ lâu.
Trong kịch Lưu Quang Vũ, nên, cái vĩnh cửu luôn song hành với tính thời sự. Một vấn đề nữa được nhiều khán giả đặt ra khi xem các vở diễn của Lưu Quang Vũ là hiện rạp hiện đại hơn, sân khấu, phục trang đẹp hơn, ánh sáng, âm thanh tốt hơn trước nhiều, các đạo diễn cũng rất thế tìm tòi, sáng tạo, nhưng khi xem khán giả vẫn thấy các vở diễn còn chưa đạt đến chiều sâu nhiều tầng lớp ý nghĩa của kịch bản.
Nên chăng, các rạp hát đấu phát huy hiệu ứng của liên hoan, nối diễn các vở kịch của Lưu Quang Vũ nhưng đầu tư dài hơi, có chiều sâu cho các vở diễn để hoàn thiện đội ngũ những người làm nghề, và hơn hết là để công chúng có cái để xem, để nhớ, để nghĩ và để yêu.
Giám đốc rạp hát Kịch Quân đội, NSƯT Minh Hằng cho biết, khi nhận được thông tin mời dự liên hoan này, dù đang rất bận với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hiện, nhưng rạp hát vẫn vậy tham dự vì coi đây là dịp tạo điều kiện cho các nghệ sĩ, diễn viên của Nhà hát bộc lộ tình, nhiệt huyết, lòng kính trọng của mình qua các vai diễn, vở diễn đối với Lưu Quang Vũ.
Tùng Linh phải đóng vai 18 tuổi trong khi tuổi thật của Linh đã là 30. Theo ông, vấn đề của sân khấu kịch bây giờ là quảng bá tác phẩm đến công chúng. QĐND - Lần trước hết ở Việt Nam diễn ra một liên hoan sân khấu đặc biệt chỉ gồm các vở diễn của một tác giả.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét